Bonalu (బోనాలు - తెలంగాణ గ్రామ దేవతల ఉత్సవం)

బోనాలు (Bonalu Festival) తెలంగాణ రాష్ట్ర సంస్కృతి, సంప్రదాయాలకు ప్రతిరూపంగా నిలిచే అత్యంత ఘనమైన జానపద పండుగ. ఆషాఢ మాసంలో ప్రారంభమయ్యే ఈ ఉత్సవాలు నగరాల్లోనూ, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోనూ నెల రోజుల పాటు ఎంతో వైభవంగా జరుగుతాయి. ప్రధానంగా గోల్కొండ మహాంకాళి అమ్మవారి పూజతో ప్రారంభమై, ఉజ్జయిని మహాంకాళి (సికింద్రాబాద్), పాతబస్తీ లాల్ దర్వాజా మహాంకాళి దేవాలయాల వరకు శోభాయాత్రలు సాగుతాయి.

【ప్రాముఖ్యత మరియు పూర్వోత్తరాలు】
1813వ సంవత్సరంలో సికింద్రాబాద్‌లో కలరా మహమ్మారి తీవ్రంగా వ్యాపించి వేలాది మంది ప్రాణాలు కోల్పోయినప్పుడు, అక్కడ పనిచేస్తున్న మిలిటరీ బెటాలియన్ సైనికులు ఉజ్జయిని శ్రీ మహాంకాళి అమ్మవారిని ప్రార్థించారు. నగరం నుండి వ్యాధి నశించి ప్రజలు క్షేమంగా ఉంటే అమ్మవారికి ప్రతి ఏటా బోనాలు సమర్పిస్తామని మొక్కుకున్నారు. ఆ విధంగా ప్రారంభమైన ఈ పండుగ నేడు తెలంగాణ రాష్ట్ర పండుగగా (State Festival) గుర్తింపు పొందింది.

【బోనం తయారీ మరియు సమర్పణ విధానం】
"బోనం" అనే పదం భోజనం అనే సంస్కృత పదం నుండి ఉద్భవించింది. భక్తులు (ముఖ్యంగా స్త్రీలు) కొత్త మట్టికుండ లేదా ఇత్తడి పాత్రను పసుపు, కుంకుమలు, వేపమండలతో అందంగా అలంకరిస్తారు. అందులో బియ్యం, బెల్లం, పాలు కలిపి వండిన నైవేద్యాన్ని (బెల్లం అన్నం) ఉంచుతారు. కుండపై చిన్న మట్టి దీపం వెలిగించి, దానిని తలపై ఉంచుకుని అమ్మవారి ఆలయానికి పాదయాత్రగా వెళ్తారు. వేప ఆకులకు రోగనిరోధక శక్తి ఉండటంతో పాటు, అమ్మవారికి ఇష్టమైనవిగా భావిస్తారు.

【పోతురాజులు మరియు రంగం (భవిష్యవాణి)】
బోనాల ఊరేగింపులో అమ్మవారి సోదరుడిగా భావించే "పోతురాజు" ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తారు. ఒంటికి పసుపు, నుదుట పెద్ద కుంకుమ బొట్టు, కాలికి గజ్జెలు ధరించి కారడా (చాటింపు తాడు) తో శివసత్తుల నాట్యంతో ముందడుగు వేస్తారు. ఉత్సవాల ముగింపు రోజున "రంగం" అనే భవిష్యవాణి కార్యక్రమం జరుగుతుంది. మాతంగి కన్య పచ్చి మట్టికుండపై నిలబడి రాబోయే సంవత్సరం వర్షాలు, పంటలు, ప్రజారోగ్యం గురించి అమ్మవారి వాక్కుగా భవిష్యత్తు చెబుతారు.